Το Σάββατο, 10.04.2021, ο Τομέας Σεμιναρίων & Συνεδρίων της Ένωσης διοργάνωσε την 6η ανοιχτή συζήτηση πάνω στο θέμα «Άνδρες, αρρενωπότητες & φεμινισμός». Ένα θέμα με έντονο ενδιαφέρον όπως αποδείχτηκε και από τη συμμετοχή του κόσμου. Για τρεισήμισυ ώρες που έφυγαν γρήγορα, πάνω από 200 άτομα συζητήσαμε γι’ αυτό το παράδοξο, όπως το χαρακτήρισα κάπως προβοκατόρικα στο χρόνο που μου δόθηκε να παρουσιάσω κάποιες σκέψεις μου.

Μίλησα κάπως άγαρμπα για πράγματα που ξέρω λιγότερο άσχημα. Για το άνοιγμα του φεμινισμού ώστε να περιλαμβάνει όλα τα φύλα, την κριτική εντός του κινήματος που ασκήθηκε σ’ αυτό το άνοιγμα, και για το πέρασμα από τις «γυναικείες σπουδές» στις «σπουδές φύλου». Έκλεισα με ένα γλωσσικό παράδειγμα που κατά τη γνώμη μου φώτιζε το εξής: ότι η μελέτη της αρρενωπότητας με τα αναλυτικά εργαλεία που έχουν αναπτυχθεί εντός του επιστημονικού φεμινιστικού λόγου, βοηθά τις ίδιες τις αρρενωπότητες να δουν καθαρότερα τη δική τους συνθήκη, να την αναγνωρίσουν και να αναστοχαστούν πάνω σ’ αυτή.

Το παράδειγμα αφορούσε εμένα προσωπικά και διάλεξα να παραμερίσω τη συστολή μου καθώς το βρίσκω ενδεικτικό όσων είπα. Ήταν απόσπασμα απάντησής μου σε μια συνέντευξη για ένα διαδικτυακό μέσο. Μόνο ξαναδιαβάζοντάς το, κατάλαβα τι εγώ ο ίδιος έκανα μιλώντας. Η ενδοσκόπηση για την οποία ήθελα να μιλήσω, το κοίταγμα πάνω στην ίδια την συνθήκη που ζεις δεν είναι μια θεωρητική κατασκευή, αλλά εντελώς πρακτική. Και χωρίς την προβληματική του φύλου κάπου στο κεφάλι μου δεν θα μπορούσα να αντιληφθώ πώς δόμησα την έμφυλη ταυτότητά μου χωρίς καν εκείνη τη στιγμή να το καταλαβαίνω. Και αυτό το κέρδος για μένα είναι προσωπικό. Οι αρρενωπότητες έχουν και προσωπικό κέρδος απ’ το φεμινισμό.

Κι ενώ μιλούσα προσωπικά, δέχτηκα μια προσωπική επίσης κριτική σε σχόλιο στο chat. Ένας χρήστης έγραψε: «να ρωτήσω κάτι? αυτός που μιλάει τώρα είναι άντρας? και θα μας πει για τους άντρες???» Μετά το αρχικό ξάφνιασμα, καθώς δεν είναι συχνές στις ανοιχτές συζητήσεις μας τέτοιες «καλόπιστες» παρατηρήσεις, ένιωσα την ανάγκη να απαντήσω. Ακόμα κι αν ήταν troll, σ’ αυτά πρέπει να απαντάμε, όχι για να πείσουμε, αλλά για να δείξουμε ότι δεν φοβόμαστε να απαντήσουμε. Γιατί προσπαθούμε να χτίσουμε έναν ασφαλή χώρο όπου όλα τα πρόσωπα θα νιώθουν άνετα με την οποιαδήποτε ταυτότητά τους, έμφυλη, σεξουαλική, κ.λπ. Πώς είναι η κοινωνία μας; E, το αντίθετο.

Δεν είναι πολύ ευγενικό, να αμφισβητείς με τόσο τακτ την έμφυλη ταυτότητα ενός προσώπου που μάλλον δεν έχεις ξαναδεί. Αλλά ευχαρίστησα – και το έκανα ειλικρινά – για το σχόλιο γιατί σε δυο αράδες συνόψιζε όσα λέγονται εις βάρος φεμινιστών ανδρών. Μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους, αλλά το επιχείρημα είναι ένα: δεν είσαι αρκετά άνδρας· συντάσσεσαι με τις γυναίκες και εγκαταλείπεις το ανδρικό σου προνόμιο.

Ευτυχώς, το σχόλιο απευθυνόταν σε έναν cis άνδρα. Πόσο χειρότερο θα ήταν ένας trans άνδρας να διαβάσει κάτι τέτοιο. Δεν θέλω καν να σκεφτώ πώς θα ένιωθε, όταν η ταυτότητά του αμφισβητείται από παντού στην καθημερινότητά του, στις συναναστροφές του, ακόμα και εντός ενός πιο προοδευτικού πλαισίου, όπως αναφέρθηκε από θαρραλέα trans άτομα χθες, που μίλησαν για την ασχήμια των άλλων.

Τέτοια σχόλια, έτσι διατυπωμένα, εύκολα μπορούν να σε αναγκάσουν να απολογηθείς. Δεν απολογήθηκα, εξήγησα πώς το βλέπω εγώ. Μίλησα για κάτι προσωπικό που μου έδειξε ο φεμινισμός. Μίλησα όχι εκ μέρους των ανδρών, αλλά εκ μέρους της Ένωσης, που μου εμπιστεύθηκε χρόνο. Τέτοια σχόλια δεν είναι προσβλητικά για έναν φεμινιστή.  Δεν μας αγγίζει το επιχείρημα του «λιγότερου ανδρισμού», καθώς δεν θεωρούμε το να είσαι άνδρας αξία και το να είσαι γυναίκα απαξία. Βιώνουμε το φύλο μας με άνεση, χωρίς να νιώθουμε ότι απειλείται από τρίτα πρόσωπα. Και αυτή την ελευθερία μας τη χάρισε ο φεμινισμός.

Ο φεμινισμός, όπως τον γνώρισα, δεν είναι απειλητικός για τις αρρενωπότητες αλλά απελευθερωτικός. Και το στοίχημα είναι να καταφέρουμε να περάσουμε αυτή τη θέση σε όσο περισσότερα πρόσωπα μπορούμε. Ο φεμινισμός δεν «τα έχει» με τους άνδρες, αλλά με την πατριαρχία. Με εκείνες τις καταπιεστικές δομές που όλες, όλοι, όλα συναντάμε καθημερινά. Στο ίδιο καζάνι βράζουμε. Μόνο που η θερμοκρασία δεν είναι παντού η ίδια. Όταν καταλάβεις το δικό σου τσιγάρισμα, πιστεύεις ευκολότερα την διπλανή σου που ψήνεται κανονικά. Δεν χρειάζεται να νιώσεις ό,τι νιώθει εκείνη – δεν γίνεται άλλωστε. Αρκεί, όμως, να μην απορρίψεις το βίωμά της, επειδή δεν είναι το δικό σου βιώμα. Όταν η πατριαρχία καταπιέζει εσένα ως άνδρα, σου φορά το κοστουμάκι του σωστού άνδρα με τις σωστές συμπεριφορές και τα σωστά πράγματα που επιτρέπεται να κάνεις, εσένα που βρίσκεσαι σε πλεονεκτικότερη θέση, τότε σκέψου τι γίνεται με μια θηλυκότητα. Σκέψου τι γίνεται με ένα trans πρόσωπο.

Οφείλουμε να σκεφτούμε και να ανατρέψουμε αυτό που εκφράζει το σχόλιο: ότι ο φεμινισμός είναι απειλητικός για τις αρρενωπότητες. Δεν έχω λύσεις, αλλά αν τα καταφέρουμε θα έχουμε κάνει διπλό καλό. Και για εμάς και για τους άλλους. Πιστεύω στο μαζί και στη φωτεινή πλευρά των ανθρώπων.

Κλείνω, με εύθυμη διάθεση, αντιστρέφοντας το γνωστό κλισέ που ακούμε για τις gay αρρενωπότητες και απαντώ στην ανδρική φοβικότητα κατά του φεμινισμού: δεν είμαι ανδροφοβικός, έχω πολλούς φίλους άνδρες, αλλά δεν θέλω να προκαλούν. Να αφήσουν πίσω τον «κακό» ανδρισμό τους και στην παρέα μας να φέρουν τον καλό τους εαυτό. Τους χρειαζόμαστε και μας χρειάζονται.

Χρήστος

ένας λιγότερο άνδρας, αλλά σταθερά φεμινιστής

11.04.2021