Η αιμοδοσία, μία κατά κόρον εθελοντική πράξη αλληλεγγύης προς τον συνάνθρωπο, αναμφίβολα έχει σώσει εκατομμύρια ζωές παγκοσμίως. Ωστόσο, αν και η διαδικασία διαρκεί πολύ λίγα λεπτά, περίπου 20-30, ελάχιστοι είναι αυτοί που πληρούν τα κριτήρια αιμοδοσίας και όντως προσφέρουν αίμα σταθερά ως εθελοντές αιμοδότες. Γι’ αυτόν τον λόγο, τα νοσοκομεία κάνουν συνεχώς εκκλήσεις για αιμοδότες να συνδράμουν για λίγη ώρα από την καθημερινότητά τους.

Η σοβαρή έλλειψη αίματος στα νοσοκομεία φάνηκε ολοκάθαρα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό των διασωληνωμένων να αυξάνει τις ανάγκες σε αίμα και να φέρνει τα νοσοκομεία στα όριά τους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα κριτήρια για να δώσει κάποιος αίμα ελαχιστοποιούνται. Αντιθέτως, τηρούνται αυστηρά. Αν, για παράδειγμα, ένα άτομο έχει κάνει πρόσφατα πίρσινγκ, τατουάζ, αν κάνει λήψη κάποιων φαρμακευτικών ουσιών, αν δεν έχει φάει κάποιες ώρες πριν την αιμοδοσία  ή αν γενικά δεν αισθάνεται καλά, τότε αυτομάτως αποκλείεται από την αιμοδοσία.

Από την αιμοδοσία, ωστόσο, αποκλείονται και άτομα που ενώ πληρούν τα παραπάνω κριτήρια, έρχονται αντιμέτωπα με τη φόρμα που δίνεται στους δυνητικούς αιμοδότες λίγο πριν την έναρξη της διαδικασίας. Η εν λόγω φόρμα, περιέχει περιθώρια συμπλήρωσης των στοιχείων του ατόμου που πρόκειται να δώσει αίμα, μία σειρά ερωτήσεων για συγκεκριμένα νοσήματα που μπορεί να έχει, καθώς και ερωτήσεις για κάποιες επιβλαβείς πρακτικές. Μέχρι εδώ, τίποτα το περίεργο.

Η συγκεκριμένη φόρμα, όμως, με μεγάλα ευδιάκριτα γράμματα αναφέρει ρητά ποιες ομάδες ατόμων δεν πρέπει να δώσουν αίμα. Μέσα σε αυτή τη λίστα, πρώτα αναγράφεται το εξής: «Όποιος έχει έστω και μία ομοφυλοφιλική σχέση από το 1977» (εικόνα). Όσο παράλογος κι αν ακούγεται αυτός ο ισχυρισμός, ουσιαστικά σημαίνει ότι αν ένας άνδρας συνευρέθηκε ερωτικά με έναν άλλον άνδρα από το 1977 κι έπειτα, αυτομάτως αποκλείεται από την αιμοδοσία. Ένας άνθρωπος που μπορεί να μην έχει ιδέα για τους μοριακούς ελέγχους που γίνονται στο αίμα του δότη μετά το πέρας της αιμοδοσίας, ίσως σκεφτεί στερεοτυπικά ότι αυτό γίνεται γιατί άνδρες που συνευρίσκονται με άλλους άνδρες είναι πιο επιρρεπείς στον ιό HIV, αφού εκείνους έπληξε περισσότερο η πανδημία του AIDS.

Αν και αυτή η σκέψη είναι ιστορικά εν πολλοίς αληθής, ωστόσο δε ζούμε πλέον στη δεκαετία του ’70 και του ’80. Η επιστήμη της Βιολογίας έχει προχωρήσει σε τέτοιο σημείο που ο ιός HIV είναι πια αρκετά καλά μελετημένος και έχουν αναπτυχθεί τα μέσα για να ανιχνεύεται πολύ πιο άμεσα και εύκολα. Επιπροσθέτως, έχουν αναπτυχθεί και φαρμακευτικές ουσίες PrEP (Προφύλαξης πριν την Έκθεση), δηλαδή ένα αντιρετροϊκό φάρμακο που λαμβάνεται σε καθημερινή βάση προκειμένου ένα άτομο που είναι αρνητικό στον HIV, να παραμείνει αρνητικό, ακόμα κι αν συνευρεθεί με ένα οροθετικό άτομο. Παρότι αυτές οι φαρμακευτικές ουσίες είναι διαθέσιμες σε αρκετές χώρες (ΗΠΑ, Γαλλία, Νορβηγία, κ.ά.), στην Ελλάδα παραμένουν ακόμα άγνωστες.

Ο αποκλεισμός αυτός, ωστόσο, διαφέρει από χώρα σε χώρα. Πριν την έξαρση της πανδημίας του κορονοϊού, στη Γερμανία υπήρχε η απαίτηση ο δυνητικός αιμοδότης που δεν έχει ετεροφυλικές σχέσεις, να μην έχει συνευρεθεί ερωτικά για έναν χρόνο. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας αυτό τροποποιήθηκε και ο χρόνος μειώθηκε στους 6 μήνες, εξαιτίας της σοβαρής έλλειψης των νοσοκομείων σε αίμα. Από την άλλη, όλο και περισσότερες χώρες συζητούν την άρση αυτού του αποκλεισμού, με το Ηνωμένο Βασίλειο να προχωράει στην πλήρη άρση του μέχρι το καλοκαίρι του 2021.

Επομένως, αφού το αίμα των αιμοδοτών ελέγχεται πάντοτε μοριακά —όπως ο κορονοϊός τη σήμερον ημέρα— για τους ιούς της ηπατίτιδας, τον HIV, αλλά και άλλων, και μάλιστα ακόμα και στην Ελλάδα κάποιοι μπορεί να κάνουν και χρήση PrEP, γιατί μία ολόκληρη κοινωνική ομάδα αποκλείεται σε τέτοιο βαθμό; Γιατί το αίμα των ανδρών που συνευρίσκονται ερωτικά με άνδρες θεωρείται μέχρι και στις μέρες μας μολυσμένο, μιαρό, χωρίς αξία; Επιστημονική εξήγηση δεν έχει βρεθεί ακόμα. Αλλά μπορεί κάποιος να εικάσει τους λόγους που υπάρχει μία τέτοια διάκριση, η οποία κιόλας δεν είναι γνωστή από την πλειοψηφία του κόσμου ότι υφίσταται.

Μία πιθανή ερμηνεία αυτού του αποκλεισμού είναι η πεποίθηση ότι οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις επιδίδονται στη διαρκή εναλλαγή ερωτικών συντρόφων και μάλιστα χωρίς τη χρήση προφυλακτικού. Η δεύτερη πιθανή ερμηνεία, είναι ο οικονομικός παράγοντας: από τη στιγμή που ο μοριακός έλεγχος δειγμάτων αίματος απαιτεί ακριβά αντιδραστήρια, καλύτερα να αποκλείονται άτομα που είναι επιρρεπή στον ιό HIV, σύμφωνα με τους λόγους που αναφέρθηκαν νωρίτερα για να μην ξοδεύονται τα κονδύλια άσκοπα. Και οι δύο πιθανές ερμηνείες, ωστόσο, έχουν έναν κοινό παρονομαστή: τη δαιμονοποίηση των ανδρών που συνευρίσκονται ερωτικά με άλλους άνδρες, την ενίσχυση στερεοτύπων για τον τρόπο ζωής τους και κατ’ επέκταση τον κοινωνικό τους αποκλεισμό ως μη κανονικούς και αφύσικους.

Διαβάζοντας τα παραπάνω, κάποιο άτομο εύλογα μπορεί να σκεφτεί ότι αυτή η συζήτηση δεν έχει νόημα να γίνεται, καθώς αν κάποιος άνδρας επιθυμεί να γίνει αιμοδότης μπορεί να πει ψέματα. Αυτή η πρακτική αν και αποτελεί στιγμιαία παράκαμψη της διάκρισης, δε θα πρέπει να  αποτελεί και κανονικότητα. Δε θα πρέπει εν έτει 2021 όσοι επιδίδονται σε ομοφυλοφιλικές σχέσεις να λένε ψέματα για να βοηθήσουν τον συνάνθρωπό τους. Ούτε θα πρέπει η επιστημονική κοινότητα να αγνοεί τα παγκόσμια δεδομένα, κατά το δοκούν, που καταδεικνύουν ότι ο ιός HIV δεν κάνει διακρίσεις στη σεξουαλικότητα, αλλά μεταδίδεται με την κακή προφύλαξη ή την απουσία αυτής. Διότι όταν επιλεκτικά αντλούμε τα κομμάτια της επιστημονικής γνώσης που ισχυροποιούν τις πεποιθήσεις μας (ο HIV έπληξε περισσότερο τους ομοφυλόφιλους) και όχι το σύνολό της, τότε δε μιλάμε για Επιστήμη, αλλά Ψευδοεπιστήμη.

Κλείνοντας, θα ήθελα να παραθέσω ένα προσωπικό μου βίωμα ως εθελοντής αιμοδότης. Στην πρώτη καραντίνα του Μάρτη 2020 μετά την αιμοδοσία και καθώς έπινα το χυμό που μου είχαν προσφέρει οι νοσηλευτές, τους ακούω να ρωτάνε την προϊσταμένη τους αν θα δεχόταν σε αιμοδοσία ομοφυλόφιλους, ακόμα κι αν ήταν σε μονογαμική σχέση. Η κυρία αυτή, περίπου 50 με 60 ετών, απάντησε «Αυτό που με απασχολεί είναι κάθε άτομο που έρχεται να δώσει αίμα να κάνει σεξ με προστασία. Εννοείται θα δεχθώ και γκέι, ειδικά αν ήταν σε μονογαμική σχέση τα παιδιά. Τις ίδιες ερωτήσεις κάνω έτσι κι αλλιώς σε όλους πριν δώσουν αίμα, ανεξαιρέτως».

Πηγές

  1. PrEP: https://mycheckpoint.gr/prophylaxi-prin-tin-ekthesi-prep/
  2. Γερμανία: https://www.dw.com/en/germany-blood-donation-lgbt/a-53583198
  3. Αγγλία: https://www.bbc.com/news/uk-55296525