Πηγή εικόνας: https://www.altsantiri.gr/kosmos/913390/egklimata-ee-ritoriki-misos-loatki/

Η εικαστική παρέμβαση του λογαριασμού @lgbt_greece_ στο Instagram, που αντικατέστησε τη σημαία της Επανάστασης του 1821 με αυτή της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, όπως αναμενόταν προκάλεσε τον διχασμό μεταξύ των Ελλήνων. Δεν έλειπαν δε, τα πλέον καθόλου κοινότοπα σχόλια: «Σέβομαι την ιδιαιτερότητα/επιλογή τους, ας κάνουν ό,τι θέλουν στο κρεβάτι τους, αρκεί να μην προκαλούν», «Να τι γίνεται όταν δίνεις το ελεύθερο σε μειονότητες να κάνουν ό,τι γουστάρουν», «Έχω κι εγώ φίλους ομοφυλόφιλους αλλά…» και τα λοιπά.


Μέχρι εδώ όλα ήταν προβλέψιμα και κανένα μέλος της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας στην Ελλάδα του 2021 δε θα μπορούσε να πέσει από τα σύννεφα, παρά την πρόσφατη σύσταση «Επιτροπής για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+». Γιατί τα άτομα της κοινότητας αυτής γνωρίζουν πολύ καλά ότι απέχουμε χιλιόμετρα από την πραγματική κοινωνική αλλαγή, με ρεαλιστικούς νόμους που να προστατεύουν τα μέλη της από διακρίσεις, να θεσμοθετούν τον πολιτικό γάμο και να συμπεριλαμβάνουν τα ομόφυλα ζευγάρια στην παιδοθεσία.


Αυτό που προκάλεσε εντυπώσεις ήταν ο διχασμός που υπήρξε και εντός της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, με τη μία πλευρά να συντάσσεται με την πλειονότητα της κοινωνίας ότι τα ιερά σύμβολα δε θα πρέπει να παραποιούνται και πως από τη στιγμή που το ορίζει ο Νόμος, οφείλουμε να το σεβαστούμε. Στην άλλη πλευρά, συγκαταλέγονται τα άτομα που υποστηρίζουν ότι η εικαστική αυτή παρέμβαση αποτελεί μεταφορά της τότε Επανάστασης των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού, με τη σημερινή επανάσταση του ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος στην Ελλάδα, και ότι ο Νόμος μέχρι το 1951 έκρινε και την ομοφυλοφιλία παράνομη, οπότε και οι νομοθεσίες σφάλλουν.


Όμως εδώ δε θα σταθούμε στο ποια πλευρά λανθάνει και ποια έχει δίκιο. Και όχι
επειδή θέλω να κρατήσω ίσες αποστάσεις επί του θέματος, αλλά επειδή με αφορμή αυτά τα γεγονότα θέλω να μιλήσω για το πώς μπορεί να επέλθει η πραγματική κοινωνική αλλαγή που προαναφέρθηκε, από μία μειονότητα όπως είναι τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα της Ελλάδας. Κάτι που, θέλω να πιστεύω, ενδιαφέρει ουσιαστικά και τις δύο πλευρές.


Στην Κοινωνική Ψυχολογία, η κοινωνική επιρροή είναι η διαδικασία που περιλαμβάνει όλους τους τρόπους με τους οποίους ομάδες ή άτομα επηρεάζουν και
αποφέρουν αλλαγή στις στάσεις και στις συμπεριφορές άλλων ομάδων ή και ατόμων, προκειμένου οι δεύτεροι να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κοινωνικού πλαισίου. Συνήθως, η κοινωνική επιρροή προκύπτει από μία συγκεκριμένη ενέργεια, εντολή ή αίτημα, αλλά συχνά οι άνθρωποι αλλάζουν αυθόρμητα τη στάση και τη συμπεριφορά τους, με γνώμονα τις πεποιθήσεις τους για το τι σκέφτονται ή πράττουν οι άλλοι (Kelman, 1958) .


Υπάρχουν δύο διακριτά μοντέλα κοινωνικής επιρροής, ανάλογα με την πηγή από
την οποία ασκείται η κοινωνική πίεση: η πλειοψηφική και η μειονοτική. Η πλειοψηφική επιρροή αφορά στους τρόπους με τους οποίους ένα μεγάλο κοινωνικό σύνολο -μια πλειονότητα- οδηγεί σε αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών ενός μικρότερου κοινωνικού συνόλου, κυρίως μέσω της συμμόρφωσης (Cialdini & Goldstein, 2004) . Η συμμόρφωση διαφαίνεται και στο πασίγνωστο πείραμα του Asch, όπου το 1/3 των συμμετεχόντων του πειράματος δίνει εξόφθαλμα λανθασμένες απαντήσεις, όταν τα υπόλοιπα άτομα στο χώρο δίνουν επίτηδες λάθος απαντήσεις (Asch, 1956).

Σε αντίθεση με άλλα είδη επιρροής, η μειονοτική επιρροή είναι αυτή που οδηγεί στην καινοτομία, στην ουσιαστική κοινωνική αλλαγή. Αυτό συμβαίνει επειδή αφορμάται από την αμφισβήτηση του ήδη υπάρχοντος κοινωνικού πλαισίου, με το οποίο καταλήγει εν τέλει, να συγκρούεται. Σύμφωνα με τον Moscovici, η σύγκρουση αυτή αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της κοινωνικής αλλαγής από τις μειονοτικές ομάδες, οι οποίες ταυτοχρόνως θα πρέπει να επιδεικνύουν σταθερή συμπεριφορά που θα δείχνει βεβαιότητα για τις διαφορετικές πεποιθήσεις που πρεσβεύουν (Moscovici, 1976). Με άλλα λόγια, οι μειονότητες οφείλουν να συγκρούονται με τις νόρμες προκειμένου να τις μεταβάλλουν και κατ’ επέκταση, να οδηγήσουν στην καινοτομία, μόνο ωστόσο αν επιδεικνύουν σταθερότητα στις πεποιθήσεις τους και έχουν τα μέλη τους κοινή στάση ως προς αυτές. Παραδείγματα μειονοτικής επιρροής αποτελούν το Κίνημα Πολιτικών Δικαιωμάτων στην Αμερική, το Κίνημα κατά του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, αλλά και το ΛΟΑΤΚΙ+ Κίνημα.


Η αμφισβήτηση και κατ’ επέκταση η σύγκρουση με τη νόρμα που υποστηρίζει ότι ένα σύμβολο οφείλει τον αμέριστο και τυφλό σεβασμό μας και όχι οι άνθρωποι που αυτό το σύμβολο αντιπροσωπεύει, είναι επομένως μια προβλέψιμη συμπεριφορά από τα μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Και αυτό επειδή καθημερινά νιώθουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας, που στη φράση: «Πριν 200 χρόνια αποκτήσαμε την ελευθερία μας», δεν ταυτίζονται. Δεν ταυτίζονται επειδή 200 χρόνια μετά πολλοί κρύβονται, δεν εκφράζονται όπως εκφράζεται η ετεροκανονική κοινωνία στην οποία ζουν, δεν έχουν ίσα δικαιώματα στον γάμο και στην παιδοθεσία και πολλά άτομα μέχρι και σήμερα δέχονται απειλές, σωματικές και ψυχολογικές. Πώς να γιορτάσουν, λοιπόν, αυτοί οι άνθρωποι την ελευθερία με τους συμπολίτες τους;


Παρ’ όλα αυτά, ο διχασμός της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας για την αλλαγή της σημαίας
στους Ήρωες της Επανάστασης του 1821 μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ενώ αναμφίβολα υπάρχει σύγκρουση, δεν υπάρχει παράλληλα και κοινό μέτωπο μεταξύ των μελών της, δηλαδή σταθερή συμπεριφορά. Αυτή η αστάθεια στις πεποιθήσεις, οδηγεί δικαίως τα μέλη μιας εξω-ομάδας, βαθιά ετεροκανονικής και εν πολλοίς ομοφοβικής, να διαχωρίσει τα άτομα σε «καλά» και «κακά» ΛΟΑΤΚΙ+, σε άτομα που «προκαλούν» και σε άτομα που είναι «φυσιολογικά». Αυτό, κατά τον Moscovici, όχι μόνο δεν επιφέρει την επιθυμητή καινοτομία στο καθεστώς της νόρμας, αλλά οδηγεί στη συμμόρφωση των μεν σε αυτή, μέσω της πλειοψηφικής επιρροής. Τι σημαίνει «συμμόρφωση»; Μεγαλύτερα επίπεδα εσωτερικευμένης ομοφοβίας και μη αποδοχής του εαυτού που οδηγούν σε ανασφάλειες, φόβο και διατήρηση ενός φαύλου κύκλου στέρησης βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.


Κλείνοντας, ακόμα κι αν κάποια άτομα καταδικάζουν τη βία/σύγκρουση από όπου
κι αν προέρχεται, οφείλουμε να αναλογιστούμε ότι όσα θεωρούμε δεδομένα σήμερα (αποποινικοποίηση της ομοφυλοφιλίας το 1951, αποχαρακτηρισμός της ομοφυλοφιλίας από ψυχική ασθένεια το 1990), έχουν κερδηθεί μέσω της σύγκρουσης (βλ. Stonewall Inn), η οποία πολλές φορές κλιμακώθηκε σε βία.

Βιβλιογραφία

Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological Monographs: General and Applied, 70(9), 1–70. https://doi.org/10.1037/h0093718


Cialdini, R. B., & Goldstein, N. J. (2004). Social Influence: Compliance and Conformity. Annual
Review of Psychology, 55
(1), 591–621.
https://doi.org/10.1146/annurev.psych.55.090902.142015


Kelman, H. C. (1958). Compliance, identification, and internalization three processes of attitude change. Journal of Conflict Resolution, 2(1), 51–60.


Moscovici, S. (1976). Social influence and social change. London: Academic Press.