Πηγή εικόνας: https://a8inea.com/vazontas-tin-endoikogeniaki-via-se-monimi-karantina/

Πρόσφατα ξεκίνησε να κάνει το γύρο του διαδικτύου ένα post στο οποίο απεικονίζονται ρούχα που φορούσαν θύματα -ή αλλιώς επιζήσασες, ως η άλλη όψη του νομίσματος- βιασμού. Ένα καρό φόρεμα, ένα πουλόβερ, μια βερμούδα. Ρούχα απλά και καθημερινά τα οποία μοιάζουν και με τα δικά μου. Σκεπτόμενη αυτό το post αναρωτήθηκα ποια βαθύτερα ζητήματα προσπαθεί να πραγματευτεί. Γιατί αυτά τα ρούχα είναι σημαντικό να προβληθούν; Τι σημασία έχει τι φορούσε το θύμα μιας τέτοιας αποτρόπαιας πράξης; Η ευθύνη δεν καταλογίζεται στο δράστη;

Κι όμως, ερωτήματα, οι απαντήσεις των οποίων φαντάζουν αυτονόητες, μένουν αναπάντητα ή χειρότερα, απαντώνται λανθασμένα. Οι απαντήσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς θεωρητικές κατασκευές οι οποίες δεν επιφέρουν καμία κοινωνική συνέπεια μη επιδρώντας επί της ψυχοσύνθεσης του θύματος. Αντίθετα, αντανακλούν αντιλήψεις ριζωμένες βαθιά μέσα στην πατριαρχική κοινωνία. Μια κοινωνία μέσα στην οποία τα εγκλήματα κατά της σεξουαλικής -ή αλλιώς γενετήσιας- ελευθερίας είναι τα μόνα θύματα τα οποία, πέρα από τη σωματική και ψυχολογική κακοποίηση που έχουν υποστεί, έχουν να αντιμετωπίσουν και μια ολόκληρη κοινωνική κατασκευή.

Ποια είναι αυτή; Η αντιστροφή του βάρους ευθύνης. Όχι απλά σε θεσμικό ή νομικό επίπεδο. Αλλά μέσα από τα λόγια, τις πράξεις και τις ματιές κάθε ανθρώπου που θα μάθει την κακοποίηση ή το βιασμό του. Θα το κοιτάξουν με καχυποψία και δε θα πιστέψουν τα λόγια του. Όχι τουλάχιστον με την πρώτη. Και πόσο μάλλον το άτομο το οποίο υφίσταται πολλαπλές διακρίσεις. Φερ’ ειπείν μια προσφύγισσα, άνεργη μητέρα η οποία μέσα στη σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία περιθωριοποιείται λόγω του κοινωνικού, εθνικού και οικονομικού της status. Αντίστοιχα, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε και για τους δράστες των εγκλημάτων αυτών. Γιατί η κοινωνία αναμένει από έναν αλλοεθνή να διαπράξει μια τέτοιου είδους πράξη, ενώ σοκάρεται από έναν Έλληνα; Γιατί το προφίλ του γυναικοκτόνου στα Γλυκά Νερά έγινε διασημότερο από την ομολογία του; Γιατί οι συγγενείς των δραστών διαλαλούν στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ότι οι γιοι, ανηψιοί και ούτω καθεξής είναι «καλά παιδιά, με ήθος και αξίες»; Ποιες αξίες επιτρέπουν ένα βιασμό; Ποιο ήθος δεν μπόρεσε να τους διδάξει πως οι πράξεις αυτές απαιτούν συναίνεση ως προς όλα τα σημεία τους;

Η κοινωνική ηθική. Διαμορφώνεται μέσα από το πέρασμα των χρόνων. Και πολλές φορές μένει σε αυτά τα χρόνια. Όταν μια θηλυκότητα θα περάσει το κατώφλι ενός αστυνομικού τμήματος, για να καταγγείλει το βιασμό της. Και αντί να της παρασχεθεί οποιαδήποτε βοήθεια, ενημέρωση, ανθρώπινη αντιμετώπιση, θα τεθεί στο δίλημμα να το καταγγείλει. «Θα είναι πολύ δύσκολη διαδικασία, θες να μπλέξεις με αυτά;».

Και αφού πάρει το θάρρος να προχωρήσει τη διαδικασία, ξεκινά η επανατραυματοποίησή της. «Τι φορούσες;» «Τι δουλειά είχες στο σπίτι του;» «Γιατί γύριζες μόνη σου τέτοια ώρα;». Ένα θύμα μπορεί να εξαναγκαστεί να περιγράψει τον εφιάλτη που βίωσε δεκάδες φορές κατά τη δικαστική διαδικασία, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η ακρίβεια των λεγομένων κατά την περιγραφή των γεγονότων. Και όπως αναφέρθηκε παραπάνω, μόνο κατά τα σεξουαλικά εγκλήματα. Γιατί μέσα στη σύγχρονη βαθιά πατριαρχική κοινωνία πρέπει να εξασφαλιστεί η αθωότητα του θύματος. Όχι να ερευνηθεί η συμπεριφορά του δράστη. Για να προστατευτεί η «υπόληψή» του σε μια κοινωνία που θα προστατεύσει πρωτίστως το δικό του όνομα. Μια άτυπη, βγαλμένη μέσα από την κοινωνία αυτή, αναστροφή του βάρους ευθύνης. Για αυτό και οι συνεχείς ερωτήσεις, η επανάληψη των διαδικασιών, ο εγκλωβισμός του θύματος σε κοινωνικά στεγανά που αν τα υπερβεί, θα κινδυνεύσει να μείνει απροστάτευτο ως έρμαιο στα χέρια ενός δράστη.

Έκρηξη γυναικοκτονιών τον τελευταίο χρόνο. Το κίνημα #metoo έφερε στην επιφάνεια εκατοντάδες περιστατικά έμφυλης βίας και κακοποίησης αποκαλύπτοντας τα σάπια και σαθρά θεμέλια μιας κοινωνίας που στηρίζεται στην τοξική αρρενωπότητα και την καταπίεση. Και πόσα ακόμα περιστατικά δεν έχουν έρθει στο φως -και ίσως να μην έρθουν ποτέ.

Αλλάζοντας την κοινωνική οπτική και δίνοντας ανάσα στα θύματα αυτά που παραβίασαν το σώμα, την ψυχή και την προσωπικότητά τους, μπορούν να αλλάξουν αυτές οι κοινωνικές υποταγές. Για ένα κόσμο στον οποίο το κάθε άτομο μπορεί να βρει μια αγκαλιά. Να νιώσει ασφαλές.