Το χρονικό της επιβίωσης στο περιθώριο

  Όταν πριν μερικές εβδομάδες, μία νεαρή Αφγανή γυναίκα αυτοπυρπολήθηκε ως ένδειξη διαμαρτυρίας στο Καρά Τεπέ, τα βλέμματα στράφηκαν προς στιγμήν στις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στους καταυλισμούς, για να απομακρυνθούν -και πάλι- αργότερα. Οι προσφύγισσες στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι προστατεύονται θεωρητικά από το διεθνές νομικό πλαίσιο, έρχονται αντιμέτωπες με αντίξοες συνθήκες στις τοποθεσίες όπου διαμένουν προσωρινά⋅ κακοποιητικές και παρενοχλητικές συμπεριφορές προστίθενται στην ήδη δυσμενή καθημερινότητα των γυναικών αυτών. Η εξασφάλιση αξιοπρεπών βιοτικών συνθηκών, ενώ θεωρείται αυτονόητη και αποτελεί μία από τις δεσμεύσεις της Ελλάδας, παραμένει αυστηρά στη σφαίρα των υποσχέσεων.

Πριν τέσσερα περίπου έτη, το Νοέμβριο του 2017 η διεθνής Μ.Κ.Ο Human Rights Watch απέσπασε  συνεντεύξεις από  25 προσφύγισσες και αιτούσες ασύλου που διέμεναν στην περιοχή της Μόριας στη Λέσβο, στη διάρκεια των οποίων δηλώθηκαν πολυάριθμα περιστατικά παρενόχλησης και κακοποίησης. Αποκαλύφθηκε, παράλληλα, πως οι περισσότερες γυναίκες που διέμεναν στο hotspot της Μόριας δεν είχαν πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες τρεχούμενου νερού και σε τουαλέτες, αναγκασμένες να επιβιώνουν σε συνθήκες κακής υγιεινής και φτωχής καθαριότητας, θέτοντας την υγεία τους σε κίνδυνο.

 Οι γυναίκες που υπέστησαν σεξουαλική παρενόχληση εντός του καταυλισμού ανέφεραν επίσης πως η προσπάθειά τους να το αναφέρουν στις αρμόδιες αρχές αποδείχθηκε άκαρπη, καθώς οι αρχές  όχι μόνο δεν προέβησαν σε κάποια ενέργεια ή σε ασφαλιστικά μέτρα, αλλά ισχυρίστηκαν πως δεν μπορεί να γίνει κάτι για τη βελτίωση της κατάστασης αυτής. Η Yusra, ηλικίας 31 ετών από την Υεμένη,  μάλιστα, ανέφερε πως προσεγγίστηκε από έναν άντρα που παρέμενε στον καταυλισμό, ο οποίος της επιτέθηκε χυδαία, προτείνοντάς της σεξουαλική συνεύρεση έναντι χρηματικού ανταλλάγματος. Αρκετές δήλωσαν ότι δεν αισθάνονται αρκετά ασφαλείς ώστε να κυκλοφορούν κατά μόνας εντός του καταυλισμού κι έτσι κινούνται συνήθως ομαδικά ή με τη συνοδεία κάποιου άντρα συγγενή τους. «Σπάνια φεύγω από τη σκηνή μου», λέει χαρακτηριστικά μία 17χρονη Συριακής καταγωγής, «φοβάμαι να βγω έξω». Μία 13χρονη επίσης Συριακής καταγωγής, ανέφερε κατά τη διάρκεια της συνέντευξής της ότι οι άντρες διαμένοντες στον καταυλισμό απευθύνονται στις γυναίκες και στα κορίτσια με προσβλητικούς χαρακτηρισμούς σεξουαλικού περιεχομένου, συχνά παρενοχλώντας τις. Η Cynthia, ετών 18 και με καταγωγή από το Καμερούν, όπου η ομοφυλοφιλία διώκεται ποινικά, επισήμανε ότι έχει πέσει θύμα σωματικής κακοποίησης από άντρα πρόσφυγα στη Μόρια λόγω του σεξουαλικού της προσανατολισμού: «Με απείλησε, λέγοντάς μου να μη μιλάω σε Αφγανές γυναίκες», καταθέτει, «αλλά δεν το ανέφερα γιατί φοβήθηκα είτε ότι δεν θα με προστατέψουν οι τοπικές αρχές είτε ότι θα με ξαναβρεί κάπου ο άνθρωπος αυτός». Αρκετές γυναίκες αναφέρθηκαν επίσης σε κακή ηλεκτροδότηση του hotspot, το οποίο σε αρκετά σημεία του δε διαθέτει επαρκή φωτισμό κατά τις νυχτερινές ώρες και άρα δεν αποτελεί μία ασφαλή επιλογή η έξοδος από τη σκηνή: «Αν θέλεις να πας τουαλέτα ή οπουδήποτε αλλού στη μέση της νύχτας, πρέπει οπωσδήποτε να ξυπνήσεις μία ακόμη γυναίκα ώστε να πάτε μαζί», λέει στο Human Rights Watch η 36χρονη Sadia από το Αφγανιστάν. Όταν ζήτησαν φακούς από τη διοίκηση του καταυλισμού, το αίτημά τους απορρίφθηκε.

 Η εν λόγω έρευνα του 2017 έφερε στο φως κι άλλες συγκλονιστικές ιστορίες γυναικών: η 42χρονη Farah εκδιώχθηκε από το Ιράν γιατί διατηρούσε δεσμό με άντρα από διαφορετική φυλετική ομάδα και στην πορεία της προς την Ελλάδα βιάστηκε από έναν λαθρέμπορο. Αποπειράθηκε δύο φορές να αυτοκτονήσει, όμως δεν μετεγκαταστάθηκε, ούτε έλαβε κάποια ειδική φροντίδα. «Όταν επισκέφθηκα ξανά την ψυχολόγο και της είπα ότι έκανα διπλή απόπειρα αυτοκτονίας, μου είπε ότι η επόμενη συνεδρία μου θα ήταν σε ένα χρόνο. Όταν παραπονέθηκα, μου είπε πως μπορώ να πληρώσω ώστε να μεταφερθεί η ημερομηνία».

Πηγή φωτογραφίας: Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες

 Η πιο πρόσφατη έρευνα του Human Rights Watch για τα δικαιώματα των προσφυγισσών και των κοριτσιών στην Ελλάδα, του 2019, απέδειξε ότι δεν υπήρξε κάποια βελτίωση στην ποιότητα ζωής τους ή στις συνθήκες διαβίωσής τους στους καταυλισμούς όπου διαμένουν. Δήλωσαν μάλιστα στους εκπροσώπους της οργάνωσης ότι η έλλειψη λειτουργικών κλειδαριών και ιδιωτικότητας στις τουαλέτες, τα λουτρά και τα καταφύγια, καθώς και ο κακός φωτισμός, τα συχνά ξεσπάσματα βίας και η έλλειψη κυβερνητικής ασφάλειας αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο. Η Faruza, 46 ετών, από το Αφγανιστάν, ζει μαζί με τα μέλη της οικογένειάς της σε μία σκηνή και είπε ότι ανησυχεί για τις κόρες της, ηλικίας 12 και 14 ετών. «Δεν έχουμε πόρτα [στη σκηνή μας] - ο καθένας μπορεί να την ανοίξει και να μπει μέσα», είπε . «Δεν κοιμάμαι τη νύχτα. Απλώς κάθομαι στην είσοδο».

Η Hebah, 27 ετών, από τη Συρία, κοιμόταν σε μια σκηνή στη Μόρια με τα παιδιά της, ηλικίας 6 μηνών έως 6 ετών: «Για να πάμε στο μπάνιο πρέπει να περάσουμε στην κεντρική πύλη και στο εσωτερικό. Σίγουρα δεν αισθάνομαι ασφαλής».

 «Δεν υπάρχει νόμος εδώ», είπε η Susana, 25 ετών, από το Αφγανιστάν, η οποία είναι οκτώ μηνών έγκυος και ζούσε επίσης στη Μόρια κατά τη διάρκεια της έρευνας με τον σύζυγό της και δύο άλλες οικογένειες. «Η ασφάλεια και η αστυνομία παρεμβαίνουν αφού συμβεί κάτι πολύ σοβαρό - αν κάποιος πεθάνει - έρχονται, αλλά διαφορετικά δεν κάνουν τίποτα. Και πουθενά δεν μπορούμε να απευθυνθούμε για να αναφέρουμε τίποτα».

 Οι γυναίκες και τα κορίτσια με ειδικές ανάγκες διατρέχουν ακόμη σοβαρότερο κίνδυνο, ειδικά σε περιπτώσεις όπου δεν έχουν πρόσβαση σε κατάλληλα βοηθήματα ή συσκευές. Η 40χρονη Samiya από τη Συρία, που πάσχει από σωματική αναπηρία, ανέφερε πως η κατάστασή της επιδεινώθηκε τον καιρό που βρισκόταν στο δρόμο για την Ελλάδα, όμως δεν έχει λάβει κάποια ιατρική βοήθεια: «φοβάμαι πως αν γίνει το οτιδήποτε στον καταυλισμό θα χρειαστεί να τρέξω, όμως πώς να τρέξω;».

 Σύμφωνα με αναφορά της Μ.Κ.Ο Refugees International, που συντάχθηκε από την ερευνήτρια Devon Cone και δημοσιεύτηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2020, η οποία αναφέρει λεπτομερώς περιστατικά σεξουαλικής, σωματικής και λεκτικής βίας κατά γυναικών, ενώ τονίζει και τον κίνδυνο του trafficking ιδιαίτερα για τις νεαρές προσφυγοπούλες, οι συνθήκες διαμονής στους καταυλισμούς μεταβάλλονται διαρκώς προς το χειρότερο. Μάλιστα, η διαμονή μεγάλου αριθμού ατόμων στους χώρους αυτούς, οι οποίοι έχουν δομηθεί ώστε να φιλοξενούν προσωρινά και για μικρό χρονικό διάστημα συγκεκριμένη χωρητικότητα ατόμων, επηρεάζει άμεσα την ψυχολογική κατάσταση των προσφύγων και των αιτούντων ασύλου⋅ η Guardian, μάλιστα, ανέφερε πως μετά τις επιπτώσεις της πανδημίας και την καταστροφή της δομής φιλοξενίας στη Μόρια, το ποσοστό περιπτώσεων αυτοτραυματισμού αυξήθηκε κατά 66%, ενώ ένας στους τέσσερις διαμένοντες στη δομή εμφάνισε συμπτώματα επιδείνωσης της ψυχικής υγείας.

 Οι συνθήκες που επικρατούσαν και ακόμη επικρατούν στους χώρους φιλοξενίας στην Ελλάδα χρίζουν όχι μόνο ριζικών αλλαγών, αλλά και προσθήκης προστατευτικών μηχανισμών για τις γυναίκες και τα κορίτσια, ώστε να χτιστεί ένα επαρκές πλέγμα ασφαλείας απέναντι στην έμφυλη βία και στις διακρίσεις. Καμία από εμάς δεν είναι ασφαλής, εκτός αν είμαστε όλες ανεξαιρέτως.


Πηγές πληροφοριών: 1, 2, 3

Πηγή εικόνας